Het gevaar van het tekort aan tbs-klinieken: wie trekt aan het kortste eind?

In december 2025 zorgde een gijzeling binnen de muren van de Penitiaire Inrichting Vught voor opschudding binnen Nederland en ons strafsysteem. Gedetineerde Corné H. nam meerdere werknemers van de PI in gijzeling, in een incident dat uren duurde en eindigde doordat H. zich overgaf aan de autoriteiten (1).

 

De gijzeling wordt door de media in de context geplaatst van de structurele tekorten aan tbs-plaatsen: H. wacht al ruim anderhalf jaar in detentie op plaatsing in een tbs-kliniek, waardoor hij volgens zijn advocaten steeds verder ontspoort en een groot gevaar vormt voor zichzelf en voor anderen. 

 

Terbeschikkingstelling (tbs) met dwangverpleging wordt gezien als de zwaarste strafmaatregel met het doel om bepaalde berechte daders zo veilig mogelijk terug te laten keren in de samenleving (2). Deze straf wordt alleen door de rechter opgelegd indien sprake is geweest van een zwaar delict dat gepleegd is door iemand die voor dit delict geheel of gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar is verklaard. De daders krijgen hierdoor een behandeling die is afgestemd op hun stoornis en hun persoonlijkheid waardoor zij uiteindelijk weer zonder hoge risico’s terug kunnen keren in de samenleving (3).

 

De gijzeling in Vught was niet de eerste gijzeling van H. Hij is in eerste instantie veroordeeld voor een gijzeling in Ede. Zijn psychologen en psychiater bestempelden dit later als een “schreeuw om hulp” (4). Hij zit al lang in afwachting van hulp voor een stoornis, hulp die hij in de PI niet kan krijgen. 

 

Sinds de moord op Anne Faber in 2017 is er een stijgende lijn te zien in het aantal veroordelingen met tbs als maatregel (5). De dader in deze zaak had in een eerdere veroordeling geen tbs opgelegd gekregen. Er ontstond grote ophef rond deze moord wat wellicht verband houdt met de grotere aandacht en het belang van het opleggen van tbs. 

 

Er zijn momenteel 11 tbs-klinieken in Nederland (6). Naast het gegeven dat tbs als maatregel vaker werd opgelegd, is ook de uitstroom vanuit de tbs-klinieken gedaald. De bedden zijn allemaal bezet en het blijkt dat het al lang geen uitzondering meer is dat patiënten langer dan een jaar aan het wachten zijn op hun behandeling (7). Zonder toegang tot adequate zorg komt niet alleen het resocialisatie-doel van het strafrecht onder druk te staan, maar ook de naleving van fundamentele mensenrechten. Deze patiënten hebben de maatregel opgelegd gekregen omdat zij hulp nodig hebben vanwege een psychische ziekte, en zitten nu in sommige gevallen opgesloten een straf uit, terwijl ze hier niet tot veroordeeld zijn (8).

 

Kunnen gedetineerden wel veilig en met respect voor hun rechten worden vastgehouden als passende behandeling uitblijft? Een vraag die niet los kan worden gezien van het brede tekort aan geschikte tbs-zorg in Nederland.  

 

Momenteel wachten 270 veroordeelden op een plek in een tbs-kliniek (9). Binnen deze groep veroordeelden zijn er gevallen waarin een tbs’er langer dan vier maanden in een gevangenis moet wachten voor een beschikbare plaats in een tbs-kliniek. Als dit het geval is, hebben deze tbs’ers recht op een schadevergoeding. De kosten van deze schadevergoedingen lopen, naarmate het aantal wachtenden groeit, steeds verder op voor de Nederlandse portemonnee. Dit bedrag liep van 25.250 euro in 2021 op naar 356.554 euro in 2025. Naast de mogelijkheid om re-integratie te faciliteren voor deze veroordeelden, kost het dus ook ongelooflijk veel geld als we dit probleem niet aanpakken (10).

 

Naast de volle tbs-klinieken, is er ook een groeiend tekort aan zorgpersoneel (11). Op dat gebied valt veel te winnen. Om de tbs-zorg beter bestand te maken voor de toekomst is het cruciaal dat we meer zorgpersoneel aantrekken. Daarnaast wil TBS Nederland inzetten op innovatie en nieuwe technologieën: “Denk bijvoorbeeld aan de inzet van virtual reality in de behandeling van tbs-patiënten. Hierin oefenen zij in een virtuele wereld met situaties waarin ze in de samenleving terecht kunnen komen. Een ander voorbeeld is electronic monitoring. Moderne technologieën worden toegepast in de behandeling en het met verlof gaan. Denk bijvoorbeeld aan een polsband die je hartslag meten of een gps-track tijdens verlof. Er vindt bij elke individuele casus een beoordeling plaats of en zo ja welke technologie bij een patiënt een toegevoegde waarde heeft” (12). 

 

Maar is het probleem niet makkelijker te voorkomen door minder tbs op te leggen? Strafrechters Hovens en Van Mulbregt schrijven in een opiniestuk in het ‘Nederlands Juristenblad’ over hun visie op het probleem: “Misschien moeten wij als rechters soms wat kritischer zijn bij het opleggen van de tbs-maatregel.” (13). Bij lichtere zaken valt er dus aan te denken om een andere straf op te leggen dan tbs. 

 

Het is belangrijk dat tbs’ers de behandeling krijgen waar zij recht op hebben en waar zij voor veroordeeld zijn. Als dat niet het geval is, krijgen veroordeelden niet de mogelijkheid om te re-integreren in de samenleving. En ook voor de samenleving heeft dit gevolgen: hoge kosten aan schadevergoeding en risico’s op vervolg-incidenten. Oplossingen zijn te vinden in het aantrekken van zorgpersoneel en het verminderen van het aantal tbs-maatregelen dat rechters opleggen. Hopelijk kunnen we daarmee Corné H. en vele anderen in de toekomst helpen.

 

1. https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/6000529/gijzeling-in-gevangenis-vught-corne-h-in-afzondering

2. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/tbs-en-overige-forensische-zorg/tbs

3. https://gevangenenzorg.nl/wat-betekent-tbs/ 

4. https://www.hartvannederland.nl/112/crime/artikelen/corne-h-gijzeling-afzondering-gevangenis-vught

5. https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5496759/tbs-kliniek-locatie-plek-tekort-wachtlijst

6. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/tbs-en-overige-forensische-zorg/tbs/tbs-klinieken-en-longstay-afdelingen 

7. https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5496759/tbs-kliniek-locatie-plek-tekort-wachtlijst

8. https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5496759/tbs-kliniek-locatie-plek-tekort-wachtlijst

9. https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5564262/tbs-kliniek-geen-plek-corne-h-ede

10. https://nos.nl/artikel/2593408-steeds-meer-tbs-ers-wachten-op-plek-in-kliniek-en-krijgen-schadevergoeding

11. https://tbsnederland.nl/over-ons/ontwikkelingen-in-de-sector/

12. https://tbsnederland.nl/over-ons/ontwikkelingen-in-de-sector/

13. https://www.ad.nl/arnhem/deze-rechters-worstelen-met-het-krakende-tbs-systeem-we-hoeven-geen-modelburgers-af-te-leveren~a6d5aaaf/