De illusie van zelfstandigheid: platformwerkers als werknemers in vermomming

De maaltijdbezorger die als zelfstandige door de stad fietst, of de Uber-chauffeur die zijn eigen ritten kiest, het lijkt het toonbeeld van moderne flexibiliteit. Zij bepalen hun werktijden, gebruiken hun eigen vervoermiddel en werken wanneer het hen uitkomt. Althans, dat is het beeld dat platformbedrijven graag uitdragen. In werkelijkheid blijkt die zelfstandigheid vaak niet meer dan een juridische fictie.

De opkomst van platformbedrijven zoals Uber en Deliveroo heeft het klassieke onderscheid tussen werknemer en zelfstandige onder druk gezet (1). Waar het traditionele arbeidsrecht uitgaat van een duidelijke tweedeling, creëert platformwerk een groeiend grijs gebied: werkers opereren formeel als zelfstandige, maar functioneren in de praktijk vaak als werknemer.

Om van een arbeidsovereenkomst te spreken, moeten in Nederland drie criteria vervuld zijn: arbeid, loon en gezag (2). Vooral dat laatste criterium blijkt bij platformwerk problematisch. Platformbedrijven benadrukken weliswaar de vrijheid van hun werkers, maar die vrijheid is in werkelijkheid beperkt. In het Deliveroo-arrest oordeelde de Hoge Raad dat niet het contract, maar de feitelijke uitvoering van het werk bepalend is (3). Daarbij speelt dat platformwerkers via algoritmes worden aangestuurd: computersystemen wijzen opdrachten toe, beoordelen prestaties en bepalen wie toegang krijgt tot het platform. Dat komt sterk overeen met werkgeversgezag, omdat het platform daarmee prestatienormen oplegt en sancties kan treffen (4).

De schijnbare vrijheid om werktijden en opdrachten te kiezen verhult dus een onderliggende economische afhankelijkheid en controle. De kwalificatie ‘zelfstandige’ valt moeilijk vol te houden zolang het platform de werkinhoud en de toegang tot werk structureel bepaalt. Op Europees niveau wordt daarom gewerkt aan een rechtsvermoeden van werknemerschap, om schijnzelfstandigheid bij platformwerkers tegen te gaan (5).

Vind jij dit onderwerp interessant? Kom dan op woensdag 6 mei 2026 naar de Soft Skillsdag. Tijdens deze dag kun je kennismaken met kantoren die hierin gespecialiseerd zijn. Inschrijven kan hier.

1.  24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443.

2.  Schieveld & de Jonge 2018, par. 8.1.

3.  24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443.

4.  Borggreve 2021, “Platformbedrijven, vermijd keurslijf en pak de regie”, https://www.pwc.nl/nl/themas/blogs/platformbedrijven-vermijd-keurslijf-en-pak-de-regie.html.

5.  Richtlijn (EU) 2024/2831.